VPS dùng lâu ngày, cài thêm đủ loại phần mềm, chỉnh sửa cấu hình nhiều lần rồi gỡ đi nhưng không sạch. Đến một lúc, bạn chỉ muốn đưa VPS về trạng thái “như mới” để bắt đầu lại từ đầu.
Lúc này, reset VPS về cài đặt gốc (factory reset) là cách nhanh nhất. Thông thường, việc này được thực hiện bằng cách reinstall lại hệ điều hành, giúp xóa toàn bộ phần mềm, cấu hình và dữ liệu cũ trên VPS.
Tuy nhiên, không phải lúc nào bạn cũng cần reset toàn bộ. Nếu chỉ muốn dọn bớt dữ liệu hoặc khôi phục kết nối mạng sau khi cấu hình lại VPS, cách xử lý sẽ hoàn toàn khác.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu cách reset VPS về mặc định, xóa dữ liệu đúng cách và khôi phục cài đặt mạng khi VPS gặp lỗi.
Cách reset VPS về cài đặt mặc định
Khôi phục cài đặt gốc VPS gần như luôn được thực hiện bằng một thao tác duy nhất: reinstall (cài lại) hệ điều hành thông qua control panel của nhà cung cấp VPS.
Đây là cách reset về cài đặt mặc định cho VPS phổ biến nhất và được áp dụng ở hầu hết các nhà cung cấp như Google Cloud, DigitalOcean, Vultr, AWS Lightsail… Điểm khác nhau chủ yếu nằm ở tên gọi tính năng, chẳng hạn Reinstall OS, Rebuild, Reset Instance… và giao diện thao tác.
Các bước hướng dẫn reset VPS qua control panel như sau:
- Backup toàn bộ dữ liệu cần giữ lại, bao gồm file website, database, file cấu hình… về máy tính cá nhân hoặc một nơi lưu trữ bên ngoài VPS. Đây là bước tuyệt đối không nên bỏ qua.
- Đăng nhập vào control panel/dashboard quản lý VPS của nhà cung cấp bạn đang thuê.
- Tìm đến VPS/instance cần reset và chọn tính năng Reinstall OS (hoặc Rebuild/Reset, tùy cách nhà cung cấp đặt tên).
- Chọn lại phiên bản hệ điều hành. Bạn có thể giữ nguyên OS hiện tại hoặc đổi sang phiên bản khác, ví dụ từ Ubuntu 20.04 lên 22.04.
- Xác nhận thao tác. Nhà cung cấp thường sẽ hiển thị thêm một cảnh báo vì đây là thao tác xóa dữ liệu. Hãy đọc kỹ trước khi bấm xác nhận cuối cùng.
- Chờ quá trình reinstall hoàn tất, thường mất vài phút. Sau đó, bạn sẽ nhận lại thông tin đăng nhập mới như password root mới hoặc SSH key cần cấu hình lại.
Sau khi cài đặt lại VPS hoàn tất, VPS sẽ ở trạng thái sạch như lúc mới thuê. Đây chính là cách reset về mặc định VPS để loại bỏ toàn bộ phần mềm và cấu hình cũ còn sót lại.
Nếu chưa kịp backup mà đã thực hiện bước 5, khả năng khôi phục dữ liệu gần như bằng không. Đây cũng là lý do cảnh báo ở đầu bài luôn cần được nhắc lại: hãy backup trước khi reset.
Cách xóa toàn bộ dữ liệu trên VPS
“Xóa dữ liệu” trên VPS thực tế có thể là hai nhu cầu hoàn toàn khác nhau về mức độ ảnh hưởng. Vì vậy, cần xác định đúng nhu cầu trước khi thao tác để tránh xóa nhiều hơn mức cần thiết.
Nhu cầu 1 – muốn làm mới toàn bộ VPS (xóa sạch mọi thứ): Đây chính là thao tác reinstall OS đã hướng dẫn ở H2-1. Cách này phù hợp khi bạn muốn xóa tất cả dữ liệu VPS, xóa mọi dữ liệu VPS CentOS hoặc xóa tất cả dữ liệu đã cài VPS để bắt đầu lại từ đầu.
Không cần lặp lại các bước ở trên, chỉ cần nhớ rằng reinstall OS chỉ nên sử dụng khi bạn thực sự muốn xóa toàn bộ dữ liệu, không phải chỉ vì ổ đĩa VPS đang sắp đầy.
Nhu cầu 2 – chỉ muốn dọn bớt dữ liệu, VPS vẫn cần tiếp tục hoạt động: Trong trường hợp này, KHÔNG nên dùng reinstall OS, vì thao tác này sẽ xóa luôn cả những dữ liệu và cấu hình bạn muốn giữ lại.
Thay vào đó, xóa bớt dữ liệu trên VPS nên tập trung đúng vào những thành phần đang chiếm dung lượng như log cũ, cache, backup đã lỗi thời hoặc package không còn sử dụng.
Cách này phù hợp khi VPS báo gần đầy ổ đĩa. Nếu cần xác định trước thành phần nào đang chiếm nhiều dung lượng, bạn có thể tham khảo thêm Hướng dẫn xử lý khi VPS bị full disk.
Một số lệnh dọn dẹp tương đối an toàn thường dùng trên VPS Linux. Mỗi lệnh chỉ tác động đến đúng phạm vi được nêu:
journalctl --vacuum-time=7d # chỉ xóa system log cũ hơn 7 ngày
apt clean && apt autoremove -y # chỉ xóa cache gói và package không còn phụ thuộc
docker system prune -a # chỉ xóa image/container Docker không dùng đến (nếu có dùng Docker)Lưu ý quan trọng: các lệnh xóa tất cả file trong VPS theo kiểu xóa cả một thư mục lớn, chẳng hạn rm -rf /đường-dẫn-cụ-thể, chỉ nên thực hiện khi bạn chắc chắn 100% về đường dẫn đó.
Luôn kiểm tra lại đường dẫn trước khi nhấn Enter. Chỉ cần gõ nhầm một ký tự, bạn có thể xóa nhầm sang thư mục hệ thống. Nếu không chắc chắn về phạm vi ảnh hưởng, hãy backup thư mục đó trước rồi mới tiến hành xóa.
Riêng với VPS trên nền tảng cloud như Google Cloud, còn có một lựa chọn khác ngoài việc reset tại chỗ: xóa máy ảo Google VPS tạo máy mới. Tức là xóa hẳn instance cũ rồi tạo một instance hoàn toàn mới, thay vì reinstall OS trên instance hiện tại.
Cách này phù hợp khi bạn muốn đổi luôn địa chỉ IP, thay đổi cấu hình phần cứng như vCPU/RAM, hoặc đơn giản là muốn có một instance ID mới và sạch từ đầu.
Xóa máy ảo VPS tạo máy mới được thực hiện thông qua bảng điều khiển (Console) của nhà cung cấp: chọn instance, chọn Delete, xác nhận, sau đó tạo instance mới với cấu hình mong muốn.
Điểm khác biệt là reset/reinstall giữ nguyên instance/IP và chỉ làm mới hệ điều hành, trong khi thao tác xóa máy ảo sẽ loại bỏ instance cũ hoàn toàn.
Khôi phục cài đặt mạng khi VPS gặp lỗi
Sau khi reinstall OS hoặc cấu hình lại VPS, một lỗi khá thường gặp là VPS mất kết nối mạng. Nguyên nhân có thể đến từ file cấu hình network như netplan trên Ubuntu hoặc ifcfg trên CentOS bị đặt sai, hoặc thông tin IP/gateway/DNS chưa khớp với thông tin nhà cung cấp cấp cho VPS.
Trong trường hợp này, cần khôi phục cài đặt mạng VPS đúng cách thay vì thử ngẫu nhiên từng lệnh.
Các bước kiểm tra và khôi phục mạng cơ bản gồm:
- Kiểm tra địa chỉ IP hiện tại bằng lệnh
ip atrên Linux, sau đó so sánh với IP/gateway/DNS mà nhà cung cấp đã cấp cho VPS. Thông tin này thường được ghi trong email hoặc control panel. - Đối chiếu file cấu hình mạng. Trên Ubuntu mới, các file
.yamlthường nằm trong thư mục/etc/netplan/. Trên CentOS, các fileifcfg-xxxnằm trong thư mục/etc/sysconfig/network-scripts/. Nếu phát hiện thông tin sai lệch, hãy sửa lại theo thông tin đúng ở bước 1. - Khởi động lại dịch vụ mạng để áp dụng thay đổi bằng
netplan applyhoặcsystemctl restart network, tùy hệ điều hành. - Nếu vẫn không kết nối được, kiểm tra thêm firewall xem có đang chặn nhầm hay không. Đồng thời xác nhận VPS có đang gặp sự cố mạng từ phía máy chủ vật lý hay không. Nếu là trường hợp này, cần liên hệ nhà cung cấp.
Nếu muốn đọc chi tiết hơn về từng nguyên nhân và cách xử lý khi VPS mất mạng, bài Cách fix lỗi VPS không có mạng đã phân tích kỹ từng trường hợp nên không nhắc lại ở đây.
Một câu hỏi khác cũng khá thường gặp là khởi động lại VPS bị mất dữ liệu. Cần làm rõ ngay: việc restart/reboot một VPS bình thường KHÔNG tự làm mất dữ liệu, vì đây chỉ là thao tác khởi động lại hệ điều hành và không tác động đến dữ liệu trên ổ đĩa lưu trữ.
Nếu thấy dữ liệu biến mất sau khi restart, nhiều khả năng nguyên nhân nằm ở việc phân vùng hoặc ổ đĩa dữ liệu chưa được mount tự động khi khởi động. Chẳng hạn, cấu hình trong file /etc/fstab có thể đã bị mất hoặc thay đổi. Một khả năng khác là trước đó đã có thao tác reset/reinstall OS nhưng không để ý.
Trước khi kết luận dữ liệu đã thực sự mất, hãy kiểm tra lại bằng lệnh df -h để xem ổ đĩa dữ liệu còn được mount đúng vị trí hay không.
Ba nhóm việc trên đủ để bạn xử lý khi cần reset VPS về mặc định: từ reinstall OS đúng cách, phân biệt khi nào nên xóa toàn bộ và khi nào chỉ nên dọn một phần dữ liệu, cho đến khôi phục mạng nếu phát sinh trục trặc sau đó.
Nếu VPS đang gặp lỗi phức tạp hơn hoặc bạn muốn được hỗ trợ kỹ thuật trực tiếp trong quá trình reset/khôi phục, đội ngũ kỹ thuật , hãy liên hệ nhà cung cấp dịch vụ VPS mà bạn đang sử dụng để được hỗ trợ thêm nhé!